De minderheden

Hoe anders je de wereld en het leven beziet als je alles onder controle hebt. Dat blijft een ongelofelijk iets. Dat wil niet zeggen dat jij geen problemen meer hebt. Dat is alleszins zo. Maar alles wat opkomt, hoe vervelend het ook moge zijn, vindt plaats binnen je canvas, waarvan jij zegt: ik heb dit allemaal onder controle.
En dat je daar de regie over voert, zal ongetwijfeld de wereld niet ontgaan.
Maar, en dat is de bijkomstigheid: met het ontstaan van jouw canvas, daar hoort een vast palet bij. En één van de kleuren die jij hanteert, zegt je dat je de erkenning niet langer nodig hebt. Je leeft binnen je canvas, maar ook ver daarbuiten.
Dat is hoe ik leef. Ik kan zeggen dat ik het goed voor elkaar heb.
Het mooiste is, dit over te brengen op een ander. Dat gevoel van controle zit namelijk in ons allemaal. Zo ook vorig jaar, had ik rond dezelfde maand december contact met iemand die achttien jaren jong was. Ze had problemen, maar wij overstegen die, dag en nacht. Die problemen hielden verband met kerst en oud en nieuw. Hoe lotgenotencontact écht werkt en het verschil maakt.

Ze had een eigenzinnige manier van communiceren. Het was vaak grappig wat ze zei. Aandoenlijk ook. Zoals ze aanvankelijk gelogen had over haar leeftijd, raakte ik aan haar gehecht. Niet omdat haar leven perfect was, maar het was de voedingsbodem voor iets dat aan echte vriendschap raakt. Zo overstegen we haar kerst, haar moeilijke dagen, door elke dag lange berichten naar elkaar te sturen. Je bouwt in no time iets met elkaar op. Gelijktijdig oversteeg het ook mijn december, mijn kerst. Kerst is namelijk altijd vreselijk – maar afgelopen jaar niet.

Zo was het niet dat ik haar hielp. Zij hield mij gezelschap in de donkerste dagen van het jaar.
Hoe ik vaak niet kon weten wat ze stuurde. En het me aan het lachen maakte.
We leefden vanuit nonchalance in tijdloosheid, terwijl de tijd er wel was.
Angst verliest nooit de tijd uit het oog.
Dan kon ze weer niet slapen en kreeg ik midden in de nacht een heel verhaal, waarvoor ze zich excuseerde en ik zei dat het oké was.

Het hele jaar heb ik alles onder controle. Dat maakt het zo stom dat kerst daar de uitzondering op is. Hoe dat ook wel voelt als falen van je eigen systeem.
En zij er nu niet is.
Hoe je iemand dan mist, in al haar grappigheid, haar oprechtheid, haar eigenzinnigheid.
Je weet ook, na afgelopen jaar: het is zó op te lossen.
Hoe dat voor velen met mij geldt – maar zij desondanks alleen en eenzaam zijn.

Je kunt de oplossing benoemen, zo sprak ook een oudere mevrouw over haar eenzaamheid, moeder van vier kinderen. Toen haar de vraag bereikte hoe het met haar ging, keek ze weg.
‘Ik zal maar zeggen dat alles goed gaat,’ zei ze tot slot. Wilde het daarmee afdoen, wat sociaal wenselijk is. De interviewer, het was voor tv, had echter bemerkt dat ze nadacht en benoemde dat.
‘U moest daar even over nadenken.’
Uiteindelijk vertelde ze dat al haar vier kinderen te druk zijn, te druk voor haar bestaan.
‘En daar ga ik aan kapot. Want heeft u, sinds u hier bent…’ Ze keek naar buiten.
‘…al iemand langs zien komen?’

De interviewer volgde haar blik en keek in het niets, haar dagelijks niets.
Hij kon niet anders dan haar vraag met ‘Nee’ te beantwoorden.
Een zó eerlijk beeld van iemand zó sterk.
Ik heb het van horen zeggen. Dat heeft al indruk op me gemaakt.
De beelden worden zeker teruggekeken.

Als je het beeld van de Achttienjarige en de Oudere vrouw, als kaarten naast elkaar legt.
Hun problematiek is anders, dat geef ik direct toe. En toch, spreek je dan nog over minderheden? Denkbeeldig leg ik mijn eigen kaart daarbij. Verborgen waarheden zijn niet ondenkbaar. Hoeveel mensen er eenzaam zijn of andere problematiek hebben, waar jij geen weet van hebt, simpelweg omdat het zogenaamd niet passend is in onze maatschappij. Ik kan je zeggen: zij zíjn onze maatschappij!
Alleen al onder jongeren is één op de vier eenzaam. Merendeel van deze mensen zit nog gewoon in het systeem, als actief meedraaiende student! Iets wat je pas weet, als hij of zij je actief de waarheid zou vertellen. Leeftijd speelt hierbij geen rol meer!

Achter menig voordeur, allemaal voorzien van dezelfde identiek verlichte kerstkrans…
schuilen echte levensverhalen die verder reiken dan die ogenschijnlijk gelukkige lichtjes die veel warmte uitstralen.

De uitzondering op de regel is hij die in deze barre tijden gewoonweg gelukkig is, wellicht met oogkleppen op. Kerstkaarten worden tegenwoordig nog maar weinig geschreven. Vroeger bestond de handgeschreven kaart uit de traditionele kerstwens die geluk, voorspoed en gezondheid wenste. De mensen die eenzaam en in isolement leven, snakken naar zo’n kaart, zelfs al staan er drie onwaarheden op.

Diezelfde geïnterviewde vrouw, vertelt even later in datzelfde interview, dat haar voelbaar geluk bestaat uit de buurvrouw die wekelijks even langskomt, iets wat spontaan is ontstaan. Ze leeft daar, zo geeft ze te kennen, helemaal van op!
Groot geluk kan heel klein zijn. Een kaart van betekenis die ik met Kerst van mijn broer Ruben kreeg, enkele jaren geleden. Zorgvuldig zit deze kaart als boekenlegger in een door mij gelezen boek. En elke keer dat ik het boek opensla, denk ik aan Ruben, maar ook aan mezelf en de zoveel anderen voor wie deze spreuk geldt.

De dingen gaan niet minder. Ze gaan zelfs voorspoedig.
Onderaan de streep geen verlies, enkel persoonlijke groei en zelfs: perspectief. Het is slechts de tijd van het jaar, de donkere dagen, die alles tijdelijk zwart kleuren.

Recentelijk deelde ik dat een werkplek niet aan mij voldeed.
Als ik dan voel wat dit onderwerp met mij doet, dit raakt en interesseert mij al mijn hele leven! Dan koester ik het stil besef… dat ik zelf die werkplek ben, nog lang niet uitgespeeld.
Het is zó fijn iets voor een ander te betekenen. Niet slechts vanuit empathie, maar vanuit ware herkenning.
Zij die het moeilijk hebben, zijn niet alleen.

Het is het eind van het jaar. Vorig jaar ging dat heel aangenaam gepaard met een vioolconcert van de Achttienjarige dat ik aandachtig bij mocht wonen. 
Enkele dagen geleden kon ik dat toch niet aan me voorbij laten gaan.
Ik zocht en vond haar, even statig met haar viool, de afsluiting van het jaar slechts zeven uur geleden geplaatst. In het geniep luisterde ik ook dit jaar weer naar haar zorgvuldig strijken, het raken met gevoel van de juiste noten, zoals ik net als vorig jaar tot het einde bleef. Ze had onveranderd mijn aandacht.

Geraakt viel mijn wereld even stil, toen zij stil werd en het beeld nog even aan bleef houden.
In die seconden voelde ik me warm vanbinnen, net als vorig jaar.

Het was alsof ze opnieuw tegen me zei:
‘Zalige dagen, Remi.’